II Olimpiada Szachowa – Haga 1928: kompletny opis

Lato 1928 roku. Holandia tętni sportem – w Amsterdamie trwają IX Letnie Igrzyska Olimpijskie, a kilkadziesiąt kilometrów dalej, w zabytkowych salach holenderskiego parlamentu w Hadze, 86 szachistów z 17 krajów zasiada do II Olimpiady Szachowej. Nikt jeszcze nie wie, że młoda, niedoświadczona drużyna Polski zdobędzie brązowy medal, a tajemniczy Amerykanin Isaac Kashdan rozegra turniej życia z wynikiem 87%. Co sprawia, że ta zapomniana Olimpiada kryje w sobie więcej dramatów niż niejeden hollywoodzki scenariusz?

Pełną historię II Olimpiady Szachowej z 375 stronami analiz, partiami z komentarzami i unikalnymi zdjęciami z epoki znajdziesz w monografii Krzysztofa Puszczewicza z serii Wielka Księga Olimpiad Szachowych – dostępnej w naszym sklepie.

Spis treści

1. Rok 1928 – świat na progu zmian
2. Absurdalna uchwała FIDE – zakaz gry zawodowców
3. Haga kontra Amsterdam – szachy w cieniu igrzysk
4. Organizacja i warunki gry w Binnenhof
5. Uczestnicy i debiutanci – kto stanął do walki?
6. Przebieg turnieju runda po rundzie
7. Węgry – niekwestionowany faworyt potwierdza klasę
8. USA – debiut i srebrne medale Kashdana i spółki
9. Polska na Olimpiadzie – brązowy medal na debiucie!
10. Marcel Duchamp gra w szachy – artysta w drużynie Francji
11. Wyniki końcowe i klasyfikacja
12. Najlepsi indywidualnie w Hadze
13. Ciekawostki, rekordy i statystyki
14. Znaczenie II Olimpiady dla historii szachów
15. FAQ – Najczęściej zadawane pytania

Rok 1928 – świat na progu zmian

Alexander Fleming podarował światu antybiotyki. Walt Disney pokazał pierwszy film z myszką Miki. Fritz von Opel pędził swoim pojazdem z prędkością 200 km/h. Nad oceanami latały pierwsze samoloty, a w Paryżu podpisano Pakt Brianda-Kellogga – międzynarodowy traktat przeciwko wojnie, który formalnie obowiązuje do dzisiaj.

Jak pisze Krzysztof Puszczewicz w swojej monografii, Europa nie zapomniała jeszcze I Wojny Światowej. Czasy były niespokojne, a ludzi rozpierała energia. Za skuteczny sposób jej rozładowania uznano wydarzenia sportowe. W lutym 1928 roku odbyła się w Szwajcarii II Olimpiada Zimowa, a w lipcu w Amsterdamie wystartowały IX Letnie Igrzyska Olimpijskie. I właśnie w tym samym czasie, w Hadze, rozpoczęła się II Olimpiada Szachowa.

Wybór Holandii na gospodarza nie był przypadkowy. Podczas I Wojny Światowej Holandia zachowała neutralność, a po wojnie stała się siedzibą międzynarodowych instytucji pokojowych. Funkcje reprezentacyjne pełniła rodzina królewska z królową Wilhelminą na czele. Warto jednak pamiętać, że zaledwie rok później, w 1929 roku, Holandię – podobnie jak całą Europę – ogarnął wielki kryzys gospodarczy.

Absurdalna uchwała FIDE – zakaz gry zawodowców

Kolejna Olimpiada bardzo straciła na swojej atrakcyjności z powodu niefortunnej uchwały IV Kongresu FIDE z 1927 roku. Głosiła ona, że w Olimpiadach Szachowych mogą brać udział jedynie szachiści amatorzy. Co istotne – decyzja powstała pod wpływem Anglików, którzy sami później zobaczyli nonsens tego, co „nawarzyli" i do Hagi nie wysłali swojej reprezentacji, gdyż jej trzon stanowili zawodowcy!

W konsekwencji w „Turnieju Narodów" nie mogli uczestniczyć między innymi:

• Aleksander Alechin – aktualny mistrz świata, w ekipie francuskiej
• Frank Marshall – w drużynie amerykańskiej
• Ernst Grünfeld – w ekipie austriackiej
• Géza Maróczy – w reprezentacji Węgier
• Savielly Tartakower i Akiba Rubinstein – w drużynie polskiej

Dla znających ówczesny układ sił w szachach było jasne, że największy uszczerbek poniósł zespół polski! Utrata dwóch gigantów – Rubinsteina i Tartakowera – pozbawiła Polskę szans na jeszcze wyższe miejsce.

Paradoksalnie, V Kongres FIDE obradujący właśnie w Hadze uchylił tę uchwałę prawie jednomyślnie – między innymi dzięki głosowi… Anglii. Ale na wszelkie zmiany było już za późno.

Haga kontra Amsterdam – szachy w cieniu igrzysk

IX Letnie Igrzyska Olimpijskie rozpoczęły się w Amsterdamie 28 lipca – a więc w siódmym dniu Olimpiady Szachowej. Ich splendor przyćmił zmagania szachowe. Igrzyska odbywały się przy udziale rodziny królewskiej, w atmosferze wielkiego rozgłosu, i wiązały się z ważnymi faktami politycznymi – były to pierwsze zawody po I Wojnie Światowej, w których pozwolono na udział kobiet, pomimo protestów papieża Piusa IX.

Jak zauważa Puszczewicz, nawet w źródłach holenderskich praktycznie nie istnieją wzmianki o tym wydarzeniu szachowym. W styczniu 1928 roku uruchomiono pierwszą linię telefoniczną między Holandią a Stanami Zjednoczonymi, ale uwaga mediów skupiona była niemal w całości na relacjonowaniu igrzysk w Amsterdamie.

Organizacja i warunki gry w Binnenhof

Olimpijskie boje szachowe rozgrywano w Binnenhof – zabytkowej sali holenderskiego parlamentu w Hadze. To prestiżowa lokalizacja, podkreślająca rangę wydarzenia, choć ówczesna prasa nie doceniła tego faktu.

Kluczowe dane organizacyjne:

• Termin: 21 lipca – 6 sierpnia 1928 roku
• Miejsce: Binnenhof, Haga, Holandia
• System rozgrywek: każdy z każdym (round-robin)
• Liczba drużyn: 17 (4 zawodników + do 2 rezerwowych)
• Łączna liczba zawodników: 86
• Rozegrane partie: 544
• Tempo gry: 1 godzina na 20 posunięć, potem 30 minut na każde 10 posunięć
• Rytm gry: 3 pełne rundy co 2 dni

Ciekawostką jest, że była to przedostatnia Olimpiada, w której zawodnicy mogli wybierać dowolne szachownice. Dopiero od Pragi 1931 zawodnicy byli ustawiani według siły gry.

Olimpiadzie towarzyszyły amatorskie mistrzostwa świata (tzw. turniej olimpijski A), którym nadano bardzo duże znaczenie – ich przebieg był dokładnie raportowany przez europejskie dzienniki.

Uczestnicy i debiutanci – kto stanął do walki?

W Hadze zebrało się 17 drużyn – o jedną więcej niż na poprzedniej Olimpiadzie w Londynie 1927. Piętnaście reprezentacji europejskich, jedna z Ameryki Północnej i jedna z Ameryki Południowej.

Debiutanci olimpijscy:

• 🇺🇸 USA – z rewelacyjnym Isaakiem Kashdanem
• 🇵🇱 Polska – młoda, ambitna ekipa
• 🇱🇻 Łotwa – z Kārlisem Apšeniekiem na czele
• 🇷🇴 Rumunia – z Miklosem Brodym i Zeno Procą

Nieobecni:

• 🇬🇧 Anglia – konsekwencja własnej uchwały o amatorach
• Jugosławia – nie przyjechała
• Finlandia – obecna w Londynie, tym razem nie dotarła

Za głównego faworyta uchodził zespół węgierski, złoci medaliści z Londynu 1927. Groźne miały być ekipy USA, Polski, Austrii i Czechosłowacji. Z zainteresowaniem obserwowano rewelację poprzedniej Olimpiady – Danię.

Nr | Drużyna | Lider / kluczowi zawodnicy

1. Argentyna Fernández V., Maderna, Palau, Reca
2. Włochy Monticelli, Sacconi, Hellmann, Calapso
3. Holandia Weenink, Kroone, Van den Bosch, Schelfhout
4. Rumunia Brody, Proca, Balogh, Gudju
5. Dania Norman-Hansen, Andersen, Gemzoe, Ruben
6. Hiszpania Marín y Llovet, Cortés, Aguilera, Ribera
7. Austria Hönlinger, Lokvenc, Müller H., Wolf
8. Węgry Nagy, Steiner E., Vajda, Havasi
9. Szwajcaria Rivier, Gygli, Voellmy, Naegeli
10. Francja Gaudin, Betbeder, Duchamp, Crépeaux, Muffang
11. Niemcy Wagner, Hilse, Schönmann, Blümich
12. USA Kashdan, Steiner H., Factor, Tholfsen, Hanauer
13. Łotwa Apšenieks, Strautmanis, Pietrow, Taube
14. Polska Makarczyk, Frydman, Regedziński, Chwojnik, Blass
15. Belgia Sapira, Koltanowski, Censer I., Dunkelblum
16. Szwecja Stoltz, Jacobson, Stahlberg, Karlin
17. Czechosłowacja Gilg, Prokeš, Pokorný, Rejfíř

Przebieg turnieju runda po rundzie

Rundy 1–5: Mocne otwarcie debiutantów

Pierwsza runda (23 lipca 1928 r.) przyniosła sensacyjny start debiutantów. „Świat Szachowy" zatytułował relację: „Zwycięski debiut Amerykanów". Ekipa USA zmiażdżyła Austrię aż 3,5:0,5 – jedyną połówkę dla Austriaków uratował Josef Lokvenc w partii z Hermanem Steinerem. Lokvenc, mimo statusu amatora, bynajmniej takowym nie był – jak pisze Puszczewicz, brał później udział w kolejnych ośmiu Olimpiadach, a karierę olimpijską zakończył dopiero w 1962 roku.

Pozostali debiutanci także nie zawiedli: Łotwa wysoko pokonała Hiszpanię 3:1, a Rumunia wygrała minimalnie z Belgią 2,5:1,5. Polska zremisowała z Danią 2:2.

Z meczu Dania – Polska ocalała tylko jedna partia, ale zachował się raport Dawida Przepiórki opublikowany w „Świecie Szachowym": Norman-Hansen osiągnął przewagę nad Makarczykiem, ale wpadł w zwyczajną zasadzkę. Frydman „pewnie osiąga przewagę nad Andersenem". Natomiast Regedziński miał piona więcej i zupełnie wygraną pozycję z Gemzoe, ale nie widział prostej kombinacji i w końcu nawet przegrał – jedyna jego porażka w całym turnieju! Chwojnik grał ostro z Rubenem, ale w krytycznym momencie niezdecydowanie – padł remis.

Było bardzo bojowo: z 32 rozegranych w pierwszej rundzie partii zaledwie 15 zakończyło się remisem. Niespodzianką indywidualną była porażka faworyta Gilga (Czechosłowacja) z Włochem Monticellim, co tak „zdenerwowało" szachistę czechosłowackiego, że z następnych 4 partii wycisnął 4 punkty.

Wielki talent pojawił się w drużynie Szwecji – Gideon Stahlberg (20 lat), który na długie lata miał stać się wizytówką szachów szwedzkich. W Hadze zabrakło mu jeszcze umiejętności rozkładania sił na tak długim dystansie: po 12 rundach miał aż 9 punktów bez porażki i wydawało się, że zdobędzie nagrodę indywidualną, gdy nieoczekiwanie przegrał trzy ostatnie partie. Stahlberg zmarł niespodziewanie w 1967 roku na atak serca w trakcie udziału w turnieju w Leningradzie.

Już po kilku rundach ukształtowała się czołówka: Węgry pewnie prowadziły, a za nimi toczyła się zacięta walka USA, Polski, Austrii i Czechosłowacji. Czesi prowadzili samodzielnie od IV do IX rundy, głównie dzięki doskonałej grze Prokeša (67%) i Gilga (58%), ale potem ich forma zaczęła słabnąć.

Rundy 6–11: Węgry budują przewagę

Węgrzy, grając bez zawodników rezerwowych (podobnie jak Dania, Belgia i Rumunia), wykazywali zadziwiającą równość formy. Gösta Nagy zaliczył fenomenalną serię w rundach VIII–XIV: 6,5 punktu z 7 partii. Endre Steiner wygrywał partię za partią, a Árpád Vajda przez prawie cały turniej pozostawał niepokonany.

Interesującym zjawiskiem była Szwajcaria, którą Puszczewicz porównuje do legendarnego Janosika: zabierała punkty „bogatym" (doskonałe wyniki z czołówką), a oddawała „ubogim" (fatalne rezultaty z końcówką tabeli).

Rundy 12–17: Dramatyczny finisz

Druga połowa turnieju przyniosła coraz większe emocje. Węgry prowadziły pewnie, ale za nimi trwała mordercza walka o podium. Amerykanie doskonale finiszowali – Kashdan z sześcioma zwycięstwami z rzędu na otwarcie i pięcioma na zamknięcie turnieju stał się prawdziwą maszyną do zdobywania punktów.

Runda XVI (3 sierpnia) przyniosła sensację – Szwajcaria pokonała Węgry 2,5:1,5! Puszczewicz zatytułował tę rundę: „Szwajcaria… mogła zmienić wynik Olimpiady". Wybity z rytmu po rundzie wolnej od gry, zespół węgierski niespodziewanie uległ. Po świetnie rozegranym dystansie Gösta Nagy przegrał z Voellmym, a Endre Steiner doznał trzeciej porażki – tym razem z Michelem. Idący bez porażki Vajda uratował honory remisem z Naegelim. Ale pozycja lidera Węgier była już niezagrożona.

W tym samym czasie Amerykanie rozbili Danię – srebrnych medalistów z Londynu 1927 – aż 3,5:0,5. Kashdan i Herman Steiner kontynuowali swoje serie zwycięstw, dołączył się Tholfsen, a jedyną połówkę dla Duńczyków uratował Ruben w partii z Factorem. Po tym sukcesie USA oderwało się od Polski i Austrii o pełne 2 punkty.

Pięknie finiszowała Argentyna – młody, zaledwie 18-letni Carlos Maderna triumfował po raz czwarty z rzędu, a Palau wygrał drugą partię pod rząd. Łotysze świętowali trzecie kolejne zwycięstwo, rozgramiając Rumunów.

Walczący o brązowe medale Polacy, po czterech kolejno wygranych meczach, zremisowali z Holandią 2:2 w rundzie XVI. Chwojnik przekroczył czas w partii z Weeninkiem. Frydman grał „niezbyt dobrze, ale bardzo zręcznie uspokoił pozycję w doskonałym momencie" i odniósł łatwe zwycięstwo nad Kroonem. Makarczyk, wyczerpany ciężką walką turniejową, nieomal przekroczył czas z Schelfhoutem, popełnił gruby błąd i stracił dwa piony, ale w końcówce bronił się z zimną krwią i po dwukrotnym przerwaniu partii zremisował – wbrew przedwczesnym depeszom o zwycięstwie Holendra.

Austria wysoko pokonała Francję i zrównała się dorobkiem z Polską. Pytanie brzmiało: Polska czy Austria stanie na podium? O tym miała zadecydować ostatnia runda.

Węgry – niekwestionowany faworyt potwierdza klasę

Mimo dwóch porażek meczowych Węgrzy wygrali stosunkowo łatwo, zdobywając 44 punkty – o 4,5 więcej niż srebrni medaliści. Wszyscy czterej zawodnicy grali doskonale:

• Gösta Nagy – +9 =5 -2 – 72%
• Endre Steiner – +10 =3 -3 – 72%
• Árpád Vajda – +6 =9 -1 – 66%
• Kornél Havasi – +6 =9 -1 – 66%

Co godne podkreślenia – Węgrzy nie dysponowali zawodnikami rezerwowymi. Grali całą Olimpiadę w czwórkę, bez możliwości odpoczynku. Z trzema ostatnimi drużynami stracili zaledwie 1,5 punktu.

USA – debiut i srebrne medale Kashdana i spółki

Amerykanie w swoim olimpijskim debiucie zdobyli srebrny medal z wynikiem 39,5 punktu. Głównym architektem sukcesu był Isaac Kashdan, który uzyskał fenomenalny rezultat: 13 punktów z 15 partii (87%) – najlepszy wynik procentowy całej Olimpiady!

Drugą podporą zespołu był Herman Steiner (66%), emigrant węgierski, który w wieku 5 lat przeniósł się z rodziną do Nowego Jorku. Najsłabszym ogniwem okazał się Hanauer (33%), który wygrał tylko jedną partię w całym turnieju.

Polska na Olimpiadzie – brązowy medal na debiucie!

To rozdział, na który każdy polski kibic szachowy czekał. Polska w swoim olimpijskim debiucie zdobyła brązowy medal! Wynik 37 punktów z 64 partii (57,8%) przy 17 drużynach był ogromnym sukcesem.

Jak pisze Puszczewicz, Olimpiada w Hadze ma dla niego tę szczególną cechę, że „rozpoczyna historię polskich zmagań olimpijskich". Starał się w swoim opracowaniu przyjąć rolę obiektywnego obserwatora, ale dysponując większą wiedzą o ojczystym kraju, pozwolił sobie w niektórych miejscach na dodatkowe komentarze i szersze przytoczenie sylwetek polskich szachistów.

Droga do Hagi

Na posiedzeniu Zarządu Polskiego Związku Szachowego 12 maja 1928 roku wyznaczono następującą reprezentację: 1. Przepiórka, 2. Regedziński, 3. Makarczyk, 4. Frydman, 5. dr Kohn, 6. Chwojnik, 7. Blass (jako ewentualny zastępca). Przepiórka miał grać w turnieju indywidualnym A, a pozostali w drużynie. Ostatecznie do Hagi pojechali Makarczyk, Frydman, Regedziński, Chwojnik i Blass.

Ówczesny „Świat Szachowy" oceniał szanse drużyny następująco: „Poza dr Kohnem i J. Cukiermanem, jest to rzeczywiście najsilniejszy zespół, jaki Polska w obecnej chwili mogła wystawić. Szanse naszej drużyny są znaczne, możemy się liczyć ze zdobyciem jakiegoś 5–6 miejsca, jakkolwiek wyższa nagroda jest także w granicach możliwości."

Zespół był młody i mało doświadczony. Stanowili go (w nawiasie wiek oraz miejsce na II Mistrzostwach Polski w Łodzi w 1927 roku): Kazimierz Makarczyk (27 lat, III m.), Paulin Frydman (23 lata, V–VII m.), Teodor Regedziński (34 lata, IV m.), Mieczysław Chwojnik (28 lat, V–VII m.) i Abram Blass (28 lat, VIII m.).

Wyniki drużyny

Skład reprezentacji Polski:

• Kazimierz Makarczyk – 27 lat – +5 -5 =6 – 50%
• Paulin Frydman – 23 lata – +6 -5 =1 – 54%
• Teodor Regedziński – 34 lata – +8 -1 =4 – 77%
• Mieczysław Chwojnik – 28 lat – +4 -3 =4 – 55%
• Abram Blass – 28 lat – +4 -3 =5 – 54%

Najmocniejszym punktem polskiej ekipy był Teodor Regedziński z wynikiem 77% – trzecim najlepszym rezultatem procentowym na całej Olimpiadzie! Wygrał 8 partii i przegrał tylko jedną (w 1. rundzie). Wszyscy Polacy przekroczyli 50%.

Jak zaznacza Puszczewicz, Polska wysłała do Hagi najsilniejszą ekipę, jaką dysponowała – jeśli pominiemy Rubinsteina i Tartakowera, którzy na II Mistrzostwach Polski w Łodzi w 1927 roku zajęli odpowiednio I i II miejsce, ale jako zawodowcy nie mogli wystąpić na Olimpiadzie.

Dramaturgia ostatniej rundy

Walka o brązowe medale między Polską a Austrią rozstrzygnęła się w ostatniej rundzie. Polacy mierzyli się z Rumunią, a Austriacy z Niemcami. Wydawało się, że Polska ma prostsze zadanie.

Jako pierwszy wynik padło 1:0 dla Polski po miniaturce Regedziński – Brody. Szybko potem Frydman pokonał Balogha. Makarczyk podpisał remis z Procą, obserwując jednocześnie poczynania Austriaków. Oznaczało to 2,5:0,5 dla Polski.

Tymczasem Austriacy prowadzili 2:1, ale napięcie sięgało zenitu – Blass przegrywał swoją partię, a w meczu Niemcy – Austria trwała walka. Ostatecznie Blass przegrał, ale austriacki Beutum nie utrzymał ciężaru odpowiedzialności, stracił piona i przegrał z Blümichem. Polska wyprzedziła Austrię o zaledwie pół punktu!

Marcel Duchamp gra w szachy – artysta w drużynie Francji

Jedną z najbardziej fascynujących postaci II Olimpiady był Marcel Duchamp (1887–1968) – legendarny artysta, twórca dadaizmu i sztuki konceptualnej, autor słynnej Fontanny i Aktu schodzącego po schodach, który… grał w szachy w reprezentacji Francji! Duchamp był zapalonym szachistą i traktował grę królewską z równą powagą co sztukę. Mawiał, że „nie wszyscy artyści są szachistami, ale wszyscy szachiści są artystami".

Jego obecność w składzie francuskiej drużyny obok Gaudina, Betbedera, Crépeaux, Muffanga i Drezgi to jeden z najbardziej niezwykłych epizodów w historii olimpiad szachowych. Duchamp kontynuował swoją szachową pasję przez kolejne lata – występował za Francję również na następnych Olimpiadach.

Francuzi zajęli 11. miejsce z dorobkiem 31 punktów. Najlepszym zawodnikiem drużyny był Muffang, który przeszedł przez cały turniej bez porażki (16 partii!) z wynikiem 78%. Co ciekawe, także drugi Francuz – Dresga – ukończył turniej bez przegranej, ale rozegrał zaledwie 2 partie.

Warto odnotować, że w drużynie Francji nie mógł zagrać aktualny mistrz świata Aleksander Alechin, posiadający francuskie obywatelstwo – także z powodu zakazu gry zawodowców.

Wyniki końcowe i klasyfikacja

Miejsce | Drużyna | Punkty | Pkt meczowe

1. 🥇 1. Węgry44,0 26
2. 🥈 2. USA39,5 23
3. 🥉 3. Polska37,0 22
4. 4. Austria 36,5 21
5. 5. Dania 34,0 18
6. 6. Szwajcaria 34,0 17
7. 7. Czechosłowacja 34,0 15
8. 8. Argentyna 33,5 16
9. 9. Niemcy 31,5 17
10. 10. Holandia 31,5 16
11. 11. Francja 31,0 16
12. 12. Belgia 31,0 15
13. 13. Szwecja 31,0 13
14. 14. Łotwa 30,0 13
15. 15. Włochy 26,5 9
16. 16. Rumunia 25,5 13
17. 17. Hiszpania 13,5 3

Warto zwrócić uwagę na ogromną przepaść między Hiszpanią (13,5 pkt) a resztą stawki – dla Hiszpanów II Olimpiada okazała się zdecydowanie zbyt trudna.

Najlepsi indywidualnie w Hadze

Ponieważ zawodnicy mogli grać na dowolnych szachownicach, nagrody indywidualne przyznano za najwyższe rezultaty procentowe. Otrzymali je:

• 🥇 Isaac Kashdan (USA) – 87%
• 🥈 Muffang (Francja) – 78%
• 🥉 Teodor Regedziński (Polska) – 77%
• Gösta Nagy (Węgry) – 72%
• Endre Steiner (Węgry) – 72%
• Rivier (Szwajcaria) – 68%

Pełna lista zawodników z wynikiem 65% i więcej:

• Dresga – Francja – 2 z 2 – 100%*
• Kashdan – USA – 13 z 15 – 87%
• Muffang – Francja – 12,5 z 16 – 78%
• Regedziński – Polska – 10 z 13 – 77%
• Nagy – Węgry – 11,5 z 16 – 72%
• Steiner E. – Węgry – 11,5 z 16 – 72%
• Rivier – Szwajcaria – 7,5 z 11 – 68%
• Hönlinger – Austria – 10 z 15 – 67%
• Prokeš – Czechosłowacja – 8 z 12 – 67%
• Andersen E. – Dania – 10,5 z 16 – 66%
• Havasi – Węgry – 10,5 z 16 – 66%
• Steiner H. – USA – 10,5 z 16 – 66%
• Vajda – Węgry – 10,5 z 16 – 66%

*Dresga rozegrał tylko 2 partie, więc jego wynik nie jest statystycznie miarodajny.

Ciekawostki, rekordy i statystyki

• Król remisów: Heinrich Wagner (Niemcy) rozegrał 16 partii i aż 13 razy podpisał remis!
• Bez porażki turniej ukończyło tylko 3 zawodników: Muffang (Francja, 16 partii), Wagner (Niemcy, 16 partii) i Dresga (Francja, 2 partie).
• Najwięcej zwycięstw: Kashdan – 12, Steiner E. – 10, Nagy i Muffang – po 9.
• Najwięcej punktów dla drużyny: Isaac Kashdan – 13 punktów.
• W pełnych, sześcioosobowych składach grały tylko: Czechosłowacja, Szwajcaria, Holandia, Francja i Włochy.
• Argentyna i Węgry wylosowały te same numery startowe co w Londynie 1927!
• Był to debiut olimpijski 18-letniego Carlosa Maderny z Argentyny, który w ostatnich rundach zaliczył serię 4 zwycięstw z rzędu.
• Wielki talent Gideon Stahlberg (Szwecja) po 12 rundach miał 9 punktów bez porażki, ale nieoczekiwanie przegrał trzy ostatnie partie.
• W drużynie Francji grał słynny artysta Marcel Duchamp.
• Pierwszą sygnalizację świetlną w Europie zainstalowano w Hadze właśnie w 1928 roku – na ulicy Laan van Meerdervoort.

Znaczenie II Olimpiady dla historii szachów

II Olimpiada Szachowa w Hadze miała znaczenie daleko wykraczające poza wyniki sportowe:

Po pierwsze, otworzyła drogę do zniesienia absurdalnego podziału na amatorów i zawodowców. Uchwała zakazująca gry profesjonalistom została uchylona podczas V Kongresu FIDE odbywającego się równolegle z Olimpiadą, co na stałe zmieniło oblicze szachów turniejowych. Już na następnych Olimpiadach mogli grać wszyscy – co podniosło poziom sportowy rywalizacji.

Po drugie, był to pierwszy olimpijski start Polski, który zakończył się brązowym medalem – zapowiedź przyszłych sukcesów polskich szachistów na arenie międzynarodowej. Olimpiada w Hadze, jak pisze Puszczewicz, „rozpoczyna historię polskich zmagań olimpijskich". Warto przypomnieć, że polscy szachiści będą świętować jeszcze większe sukcesy – ze złotym medalem olimpijskim Polek w Batumi 2018 i srebrem w Baku 2016 na czele.

Po trzecie, debiut USA z fenomenalnym Kashdanem zapowiedział rosnącą rolę Ameryki w światowych szachach – tendencję, która miała kulminować w erze Bobby'ego Fischera.

Po czwarte, Olimpiada w Hadze utrwaliła dominację Węgier, które po złocie w Londynie 1927 potwierdziły swoją pozycję najsilniejszej drużyny świata – status, który utrzymają jeszcze przez wiele lat.

Po piąte, skrajnie uboga baza źródłowa czyni monografię Puszczewicza jednym z nielicznych kompletnych opracowań tej Olimpiady w jakimkolwiek języku. Autor dotarł do kompletnych roczników „Świata Szachowego", dzięki czemu mógł opisać „runda po rundzie" przebieg wielu partii, których zapisy bezpowrotnie zaginęły. Istotnym novum w stosunku do pierwszego wydania są rozszerzone komentarze do partii, które niejednokrotnie rzucają nowe światło na przebieg zmagań – warto choćby wspomnieć o sensacyjnej, acz zagadkowej porażce Węgrów z Amerykanami.

FAQ – Najczęściej zadawane pytania

Kto wygrał II Olimpiadę Szachową w Hadze 1928?

Zwyciężyła reprezentacja Węgier z dorobkiem 44 punktów, wyprzedzając USA (39,5 pkt) oraz Polskę (37 pkt). Kluczem do sukcesu była równa, wysoka forma wszystkich czterech zawodników: Nagy'ego, Steinera E., Vajdy i Havasiego. Węgrzy nie mieli nawet zawodników rezerwowych.

Jak poradziła sobie Polska na Olimpiadzie w Hadze?

Polska zdobyła brązowy medal w swoim olimpijskim debiucie – ogromny sukces przy 17 uczestniczących drużynach. Drużyna w składzie Makarczyk, Frydman, Regedziński, Chwojnik i Blass zdobyła 37 punktów (57,8%). Najlepszym polskim zawodnikiem był Teodor Regedziński z wynikiem 77%, co dało mu trzecią nagrodę indywidualną na Olimpiadzie.

Dlaczego Rubinstein i Tartakower nie grali za Polskę?

Z powodu absurdalnej uchwały IV Kongresu FIDE z 1927 roku, zakazującej udziału zawodowców w Olimpiadach. Akiba Rubinstein i Savielly Tartakower, dwaj najsilniejsi polscy szachiści, zostali zakwalifikowani jako profesjonaliści i nie mogli wystąpić. Uchwałę uchylono dopiero podczas V Kongresu FIDE w Hadze, ale za późno na zmiany w składach.

Ilu zawodników wzięło udział w II Olimpiadzie?

W turnieju wystąpiło 86 zawodników z 17 krajów, którzy rozegrali łącznie 544 partie. Turniej trwał od 21 lipca do 6 sierpnia 1928 roku.

Kto był najlepszym zawodnikiem II Olimpiady?

Najlepszy wynik procentowy uzyskał Isaac Kashdan z USA – 87% (13 punktów z 15 partii: 12 zwycięstw, 2 remisy, 1 porażka). Był to jednocześnie jego olimpijski debiut.

Dlaczego ta Olimpiada była wyjątkowa?

II Olimpiada w Hadze wyróżnia się kilkoma unikalnymi cechami: absurdalnym zakazem gry zawodowców, rozgrywaniem turniejów równolegle z IX Letnimi Igrzyskami Olimpijskimi w Amsterdamie, obecnością artysty Marcela Duchampa w drużynie Francji, olimpijskim debiutem USA i Polski (obaj medaliści!) oraz bardzo ograniczoną ilością zachowanych materiałów źródłowych.

Czy w ebooku znajdują się wszystkie partie z turnieju?

Krzysztof Puszczewicz w swoim opracowaniu dołożył wszelkich starań, aby odtworzyć jak najwięcej partii. Część zapisów bezpowrotnie zaginęła – np. z meczu Dania – Polska w 1. rundzie ocalała tylko jedna partia. Zachowane partie opatrzone są rozszerzonymi komentarzami i analizami, które niejednokrotnie rzucają nowe światło na przebieg zmagań.

Dlaczego Anglia nie wzięła udziału w Olimpiadzie?

To jedna z ironii historii szachowej. Anglia była inicjatorem uchwały zakazującej gry zawodowcom na Olimpiadach. Kiedy jednak uchwała weszła w życie, okazało się, że trzon reprezentacji angielskiej stanowią właśnie zawodowcy. Anglicy nie mogli wystawić konkurencyjnej drużyny i ostatecznie nie pojechali do Hagi.

Czy Marcel Duchamp naprawdę grał na Olimpiadzie?

Tak! Słynny artysta, twórca m.in. Fontanny i Aktu schodzącego po schodach, był zapalonym szachistą i reprezentował Francję na II Olimpiadzie w Hadze. Grał jako jeden z członków sześcioosobowej drużyny francuskiej, która zajęła 11. miejsce.

Jak wypadła Dania – rewelacja poprzedniej Olimpiady?

Duńczycy, podobnie jak w Londynie 1927, grali bez rezerwowych. Medali nie zdobyli (5. miejsce z 34 punktami), ale pozostawili po sobie bardzo dobre wrażenie. Zawiódł jedynie bohater poprzedniej Olimpiady, Holger Norman-Hansen (41%), natomiast Erik Andersen uzyskał świetny wynik 66%.

Źródło: Krzysztof Puszczewicz, II Olimpiada Szachowa – Haga 1928, Wielka Księga Olimpiad Szachowych, Wydanie drugie 2025.

Chcesz poznać pełną historię II Olimpiady Szachowej?Kup książkę w naszym sklepie i odkryj 375 stron szczegółowych analiz, setki partii z komentarzami i unikalne zdjęcia z epoki – w tym fotografie z Binnenhof, portrety zawodników i reprodukcje ówczesnej prasy szachowej!