IX Olimpiada Szachowa – Dubrownik 1950

Rok 1950. Pięć lat po zakończeniu II wojny światowej. Dubrownik, perła Adriatyku, pod patronatem Marszałka Tito, przyjmuje pierwszą powojenną Olimpiadę Szachową. Ale coś się zmieniło – za żelazną kurtyną pozostali najsilniejsi gracze świata. Polska, kraj, który zaledwie 15 lat wcześniej zdobył złoto w Warszawie, w ogóle nie przyjedzie...

Spis treści

1. Kontekst historyczny – Dubrownik w cieniu zimnej wojny
2. Bojkot bloku wschodniego – gdzie była Polska?
3. Organizacja turnieju – Tito, znaczki i upały
4. Walka o złoto – Jugosławia kontra Argentyna
5. Bohaterowie Dubrownika – Gligorić, Najdorf, Unzicker
6. Wyniki końcowe i statystyki
7. Pierwsze wprowadzenie tytułów arcymistrzowskich
8. Polscy szachiści w Dubrowniku – paradoks olimpijski
9. Najciekawsze partie turnieju
10. FAQ – Najczęściej zadawane pytania

Kontekst historyczny – Dubrownik w cieniu zimnej wojny

11 lat przerwy i nowa rzeczywistość geopolityczna

Musiało minąć 11 lat od poprzedniej Olimpiady (Buenos Aires 1939) i 5 lat od zakończenia II wojny światowej, aby w końcu jakaś federacja zaproponowała kontynuację tradycji olimpijskich. Europę ogarnęła "zimna wojna", a świat podzielił się na dwa wrogie obozy.

Organizację tej niepowtarzalnej imprezy wzięła na swoje barki Jugosławia – jedyny kraj na świecie dystansujący pod względem ilości organizowanych turniejów i festiwali szachowych nawet ZSRR. Decyzja o powierzeniu organizacji tej znamienitej imprezy zapadła już w 1948 roku na Kongresie FIDE w szwedzkiej miejscowości Saltsjöbaden.

Dlaczego właśnie Jugosławia?

Jugosławia znajdowała się w unikalnej sytuacji geopolitycznej. Po rozłamie Tito-Stalin w 1948 roku, kraj ten stał się pierwszym komunistycznym państwem, które odważyło się sprzeciwić Moskwie. To właśnie ten konflikt doprowadził do bojkotu Olimpiady przez ZSRR i kraje demokracji ludowej.

Bojkot bloku wschodniego – gdzie była Polska?

Lista absencji, która zmieniła szachy

Olimpiada została zbojkotowana przez:

• ZSRR (Związek Radziecki)
• Polska
• Węgry
• Czechosłowacja
• Niemiecka Republika Demokratyczna (NRD)
• Bułgaria
• Rumunia
• Albania

Co to oznaczało dla turnieju? Brak najsilniejszych graczy świata. ZSRR w tym czasie dysponował drużyną z Botwinnikiem, Smysłowem, Keresem i Bronsteinem – potęgą, której nie mogła równać się żadna inna reprezentacja.

Polska – od potęgi do kopciuszka

W 1935 roku Polska zorganizowała VI Olimpiadę Szachową w Warszawie. W 1930 roku w Hamburgu zdobyła złoty medal. Ale w 1950 roku w Dubrowniku Polski w ogóle nie było.

Jak napisał Krzysztof Puszczewicz w "Wielkiej Księdze Olimpiad Szachowych":

"W przeciwieństwie do innych krajów socjalistycznych, w Polsce zlekceważono całkowicie sport szachowy. Był traktowany przez federacje sportowe jak kula u nogi i z wielkiej potęgi Polska stała się najsłabszym szachowo krajem Europy Wschodniej. Zaś nieobecność w Dubrowniku była niejako symboliczna: otwierała nowy, mniej chlubny, rozdział historii polskich szachów olimpijskich."

Pierwszego arcymistrza Polska uzyskała dopiero w 1976 roku – aż 41 lat po złocie w Hamburgu.

Anglicy też nie przyjechali

Nie był to niestety ostatni bojkot Olimpiady. Anglicy nie przyjechali z prozaicznego powodu – w tym samym czasie zorganizowali mistrzostwa kraju. Dla kibiców szachowych był to cios – brak jednej z najsilniejszych reprezentacji przedwojennych.

Organizacja turnieju – Tito, znaczki i upały

Dubrownik – miasto, które żyło szachami

IX Olimpiada Szachowa została przeprowadzona "kameralnie" w przepięknej nadmorskiej miejscowości wypoczynkowej. Grano w salach galerii artystycznej (Gallery Unietka).

Jugosłowianie, dla których szachy, obok piłki nożnej, zawsze były głównym sportem, dosłownie żyli zmaganiami na 64 polach. Prasa i radio codziennie donosiły o przebiegu turnieju, ukazywały się wywiady, partie itp.

Pierwsze znaczki olimpijskie w historii

Jugosławia wydała po raz pierwszy w historii serię znaczków tematycznie związanych z Olimpiadą Szachową. Te unikalne znaczki stały się pamiątką pierwszej powojennej olimpiady.

Marszałek Tito jako patron

Znakomita organizacja imprezy była możliwa dzięki poważnym subwencjom państwowym i… honorowemu protektoratowi Marszałka Josipa Broza Tito. Tito osobiście uczestniczył w ceremonii otwarcia, rozmawiał z zawodnikami i śledził przebieg rozgrywek.

Hotele i warunki gry

Uczestnicy zamieszkali w czterech dobrej klasy hotelach:

• "Moskwa"
• "Belgrad"
• "Dubrownik"
• "Lapad"

Warunki pobytu i gry były znakomite, a jedynym mankamentem była ogromna fala upałów, jakiej tu dawno nie oglądano – temperatura przekraczała 35°C w cieniu.

Ze względu na wyjątkowe upały, ustalono porę trwania rundy od 17:00 do 22:00, ale w tym czasie też było gorąco. Szczególnie starszym zawodnikom dały się we znaki ekstremalne warunki atmosferyczne.

Innowacje technologiczne

W trakcie każdej rundy posunięcia wykonywane przez zawodników były przekazywane telefonicznie i natychmiast wyświetlano je na wielkich tablicach demonstracyjnych na głównych placach największych miast Jugosławii. To była technologiczna innowacja jak na lata 50-te!

Walka o złoto – Jugosławia kontra Argentyna

System rozgrywek

Ze względu na niedużą ilość reprezentacji (zaledwie 16 krajów) zastosowano system rozgrywek "każdy z każdym". 84 zawodników rozegrało łącznie 480 partii.

Zespoły zostały poszerzone o drugiego rezerwowego – mogły teraz liczyć po sześciu zawodników. Nie wszystkie zespoły skorzystały z tego przywileju – Argentyńczycy (!), Duńczycy, Belgowie, Niemcy, Włosi, Austriacy, Norwegowie i Grecy grali w piątkę, a Peru i Chile nawet we czwórkę.

Przebieg turnieju

Jugosławia prowadziła przez cały turniej, a ich zwycięstwo nigdy nie było zagrożone. Ale Argentyna dzięki wspaniałemu finiszowi uczyniła końcową walkę bardzo emocjonującą.

Rozgrywki trwały od 20 sierpnia do 11 września 1950 roku – łącznie 15 rund. Tempo gry: 2,5 godziny na 40 posunięć i po 1 godzinie na każde następne 16.

Sędziowie

• Sędzia główny: Milan Vidmar senior (uczestnik Olimpiad w Pradze 1931 i Warszawie 1935)
• Sędzia rundowy: Hans Kmoch (uczestnik Olimpiad w Londynie 1927, Hamburgu 1930 i Pradze 1931)
• Obsługa techniczna: Timet Dubravko (Jugosławia)

Bohaterowie Dubrownika – Gligorić, Najdorf, Unzicker

Svetozar Gligorić – wschodzący król szachów jugosłowiańskich

Svetozar Gligorić miał w przyszłości zostać jednym z najsilniejszych szachistów w historii szachów jugosłowiańskich i światowych. W Dubrowniku pokazał pierwsze błyski genialności, która zaprowadziła go do ścisłej światowej czołówki.

Miguel Najdorf – polski wędrowiec w barwach Argentyny

Mieczysław Najdorf (występujący jako Miguel Najdorf) – drugi "przedwojenny" zawodnik polski zagrał w ekipie Argentyny. Uczestnik olimpiad w Warszawie 1935, Sztokholmie 1937 i Buenos Aires 1939, należał do ścisłej czołówki światowej.

Na pierwszej szachownicy zdobył 11 punktów z 14 partii – wynik około 80%, który jest naprawdę rzadkością na najwyższym poziomie. Najdorf wraz z Bolbochanem wyróżnili się na trudnych, bo najwyższych szachownicach.

Julio Bolbochan – argentyński bohater drugiej szachownicy

30-letni Julio Bolbochan (nie mylić z grającym przed wojną Jacobo Bolbochanem) zdobył 11,5 punktu z 14 partii na drugiej szachownicy – najlepszy wynik indywidualny całej olimpiady!

Wolfgang Unzicker – niemiecki objawienie

Największym zaskoczeniem turnieju był 25-letni mistrz Niemiec (1948 i 1950) Wolfgang Unzicker. Jego kariera dopiero się rozpoczynała, ale już w Dubrowniku pokazał, że wiele potrafi!

Unzicker na pierwszej szachownicy zrównał się procentowo z Najdorfem – również zdobywając 11 punktów z 14 partii. To właśnie dzięki niemu Niemcy Zachodnie (NRF) zajęły niespodziewane trzecie miejsce.

Jak pisano w relacjach: "Unzicker walczył w stylu silnego arcymistrza", mimo że formalnie jeszcze nim nie był.

Ksawery Tartakower – polskie serce w barwach francuskich

Ksawery Tartakower – członek przedwojennej polskiej reprezentacji zadebiutował w barwach francuskich. Po Olimpiadzie stwierdził, że jego zdaniem turniej w Dubrowniku przewyższył wcześniejsze Olimpiady pod trzema głównie względami:

1. Propaganda (codzienny biuletyn, radio, sport, organizacja telegramów, wspaniałe otoczenie)
2. Prawdziwy duch sportowej rywalizacji
3. Znakomita organizacja techniczna

Chantal Chaude de Silans – pierwsza kobieta wśród mężczyzn

Sensacją był udział w składzie Francji Chantal Chaude de Silans (1919-2001), pierwszej kobiety walczącej na równi z mężczyznami w olimpiadzie szachowej. Grała na pierwszej szachownicy rezerwowej i uzbierała skromne 1,5 punktu z 6 partii.

Wyniki końcowe i statystyki

Klasyfikacja końcowa drużynowa

1. 🥇 Jugosławia – 45,5 pkt
2. 🥈 Argentyna – 43,5 pkt
3. 🥉 NRF (Niemcy Zachodnie) – 40,5 pkt
4. USA – 40,0 pkt
5. Holandia – 37,0 pkt
6. Belgia – 32,0 pkt
7. Austria – 31,5 pkt
8. Chile – 30,5 pkt
9. Dania – 30,0 pkt
10. Francja – 29,0 pkt
11. Włochy – 27,5 pkt
12. Finlandia – 26,0 pkt
13. Szwecja – 25,5 pkt
14. Peru – 17,0 pkt
15. Norwegia – 11,5 pkt
16. Grecja – 11,0 pkt

Skład zwycięskiej drużyny Jugosławii

• Vasja Pirc (mistrz międzynarodowy)
• Petar Trifunović (mistrz międzynarodowy) – 10 punktów z 13 partii
• Svetozar Gligorić (mistrz międzynarodowy)
• Milan Vidmar junior (mistrz międzynarodowy)
• Aleksandar Rabar (mistrz międzynarodowy)
• Stojan Puc (mistrz międzynarodowy)

Jugosławia była jedną z dwóch drużyn (obok Argentyny), gdzie wszyscy członkowie zespołu mieli tytuły międzynarodowe.

Najlepsi zawodnicy na poszczególnych szachownicach

• Szachownica 1: Najdorf i Unzicker – 11/14 pkt
• Szachownica 2: Bolbochan – 11,5/14 pkt
• Szachownica 3: Trifunović – 10/13 pkt

Pierwsze wprowadzenie tytułów arcymistrzowskich

Kongres FIDE – rewolucja w szachach

Obradujący w Dubrowniku Kongres FIDE wprowadził tytuł arcymistrza międzynarodowego (otrzymało go 27 zawodników) oraz mistrza międzynarodowego (94 szachistów dostało ten tytuł).

Przez kolejne 6 lat tytuł mistrza międzynarodowego oraz arcymistrza wręczano uznaniowo, potem wprowadzono specjalny regulamin oparty na wynikach uzyskiwanych przez graczy na turniejach międzynarodowych.

Tylko czterech arcymistrzów w turnieju

W omawianej Olimpiadzie zagrało tylko czterech arcymistrzów:

1. Ksawery Tartakower (Francja, przedwojenny polski zawodnik)
2. Miguel (Mieczysław) Najdorf (Argentyna, przedwojenny polski zawodnik)
3. Samuel Reshevsky (USA)
4. Max Euwe (Holandia, były mistrz świata)

Polscy szachiści w Dubrowniku – paradoks olimpijski

Polacy grali... ale nie dla Polski

Choć Polska zbojkotowała Olimpiadę, polscy szachiści grali w Dubrowniku – tyle że w innych barwach narodowych.

Mieczysław Najdorf (Argentyna) i Ksawery Tartakower (Francja) – dwaj przedwojenni polscy zawodnicy – reprezentowali kraje, które stały się ich nową ojczyzną po wybuchu II wojny światowej.

Jak napisał autor w przedmowie:

"Mogliśmy nadal śledzić piękne kariery Mieczysława Najdorfa czy też Ksawerego Tartakowera, ale już barwach odpowiednio Argentyny i Francji."

Symbol upadku polskich szachów

Nieobecność Polski w Dubrowniku była niejako symboliczna: otwierała nowy, mniej chlubny, rozdział historii polskich szachów olimpijskich, gdzie porażki występowały częściej niż sukcesy.

Z wielkiej przedwojennej potęgi Polska stała się najsłabszym szachowo krajem Europy Wschodniej. Na pierwszego zawodnika z tytułem arcymistrza trzeba było czekać aż do 1976 roku.

Co się stało z polskimi szachami po wojnie?

W powojennej Polsce zabrakło arcymistrzów. Olimpijska drużyna została rozbita:

• Najdorf pozostał w Argentynie (był tam podczas wybuchu wojny w 1939)
• Tartakower osiadł we Francji
• Rubinstein nie wrócił do czynnej gry
• Wielu innych szachistów zginęło lub wyemigrowało

Sport szachowy był traktowany przez federacje sportowe jak "kula u nogi" i w latach 1950-1990 awans reprezentacji Polski do pierwszej dziesiątki uważany był za duży sukces.

Najciekawsze partie turnieju

Najkrótsza partia olimpiady

Pedersen (Dania) – Zografakis (Grecja)

1.e4 c5 2.Sf3 d6 3.d4 cd4 4.Sd4 Sf6 5.Sc3 g6 6.f4 Gg7 7.e5 de5 
8.fe5 Sg4 9.Gb5 Kf8 10.Se6

Czarne poddały się! To była najkrótsza partia całej Olimpiady – zaledwie 10 posunięć.

Dramatyczne dogrywki

Wiele partii nie kończyło się w regulaminowym czasie i trzeba było prowadzić długie dogrywki. Niektóre partie trwały przez dwie, a nawet trzy sesje dogrywkowe.

Charakterystyczne dla turnieju było to, że punkty zdobywało się z ogromnym trudem. Przeważająca ilość meczów kończyła się minimalnym zwycięstwem jednej ze stron lub remisem.

FAQ – Najczęściej zadawane pytania

Kto wygrał IX Olimpiadę Szachową w Dubrowniku 1950?

Jugosławia zwyciężyła z wynikiem 45,5 punktu, wyprzedzając Argentynę (43,5 pkt) i Niemcy Zachodnie/NRF (40,5 pkt). Jugosławia prowadziła przez cały turniej, choć Argentyna wspaniałym finiszem uczyniła końcową walkę bardzo emocjonującą.

Dlaczego Polska nie wzięła udziału w Olimpiadzie w Dubrowniku?

Polska zbojkotowała Olimpiadę wraz z całym blokiem wschodnim (ZSRR, Węgry, Czechosłowacja, NRD, Bułgaria, Rumunia, Albania) z powodu konfliktu politycznego między Związkiem Radzieckim a Jugosławią. Po rozłamie Tito-Stalin w 1948 roku, ZSRR nakazał krajom satelickim bojkot imprez organizowanych w Jugosławii.

Ilu zawodników wzięło udział w IX Olimpiadzie Szachowej?

W turnieju wystartowało 84 zawodników z 16 krajów, rozgrywając łącznie 480 partii. To była najmniejsza liczba uczestników w powojennej historii olimpiad szachowych.

Czy polscy szachiści grali w Dubrowniku 1950?

Tak, ale nie w barwach Polski. Mieczysław Najdorf grał dla Argentyny (zdobył 11 punktów z 14 partii na pierwszej szachownicy), a Ksawery Tartakower reprezentował Francję. Obaj byli przedwojennymi polskimi zawodnikami, którzy po wybuchu II wojny światowej pozostali za granicą.

Jakie tytuły szachowe wprowadzono podczas Olimpiady w Dubrowniku?

Kongres FIDE obradujący w Dubrowniku wprowadził po raz pierwszy tytuł arcymistrza międzynarodowego (otrzymało go 27 zawodników) oraz mistrza międzynarodowego (94 szachistów). Przez kolejne 6 lat tytuły były przyznawane uznaniowo, później wprowadzono regulamin oparty na wynikach turniejowych.

Kto był najlepszym zawodnikiem IX Olimpiady Szachowej?

Na pierwszej szachownicy ex aequo najlepsi byli Miguel Najdorf (Argentyna) i Wolfgang Unzicker (NRF) – obaj zdobyli 11 punktów z 14 partii. Najlepszy wynik indywidualny uzyskał jednak Julio Bolbochan (Argentyna) na drugiej szachownicy: 11,5 punktu z 14 partii.

Ile lat minęło od poprzedniej Olimpiady Szachowej?

Od poprzedniej Olimpiady (Buenos Aires 1939) do Dubrownika 1950 minęło 11 lat – najdłuższa przerwa w historii olimpiad szachowych, spowodowana II wojną światową.

Czy to była pierwsza powojenna Olimpiada Szachowa?

Tak, IX Olimpiada Szachowa w Dubrowniku 1950 była pierwszą Olimpiadą Szachową po II wojnie światowej. Musiało minąć 5 lat od zakończenia wojny, zanim udało się zorganizować Turniej Narodów.

Jakie kraje brały udział w Olimpiadzie w Dubrowniku?

W turnieju wzięło udział 16 krajów: Jugosławia, Argentyna, NRF (Niemcy Zachodnie), USA, Holandia, Belgia, Austria, Chile, Dania, Francja, Włochy, Finlandia, Szwecja, Peru, Norwegia i Grecja (debiut). Zabrakło całego bloku wschodniego oraz Wielkiej Brytanii.

Kim była Chantal Chaude de Silans?

Chantal Chaude de Silans (1919-2001) była pierwszą kobietą, która wzięła udział w Olimpiadzie Szachowej wśród mężczyzn. Reprezentowała Francję, grając na pierwszej szachownicy rezerwowej. Uzbierała 1,5 punktu z 6 partii.

Podsumowanie – znaczenie Dubrownika 1950 dla historii szachów

IX Olimpiada Szachowa w Dubrowniku była turniejem przełomowym z kilku powodów:

1. Pierwsza powojenna olimpiada – symboliczny powrót do normalności po wojnie
2. Wprowadzenie tytułów – arcymistrz i mistrz międzynarodowy
3. Bojkot bloku wschodniego – pierwszy poważny bojkot polityczny w historii olimpiad (kolejny dopiero w 1976 w Hajfie)
4. Początek upadku polskich szachów – od potęgi do kopciuszka
5. Wspaniała organizacja – znaczki, transmisje, patronat Tito
6. Pierwsza kobieta – Chaude de Silans wśród mężczyzn

Dla Polski Dubrownik 1950 był bolesnym symbolem. Kraj, który 15 lat wcześniej zdobył złoto w Hamburgu i organizował Olimpiadę w Warszawie, nie mógł wysłać swojej reprezentacji. Polscy szachiści grali – ale pod obcymi flagami.

Jak proroczo napisał Krzysztof Puszczewicz:

"Nieobecność w Dubrowniku była niejako symboliczna: otwierała nowy, mniej chlubny, rozdział historii polskich szachów olimpijskich, gdzie porażki występowały częściej niż sukcesy."

Dopiero w kolejnych dekadach Polska zaczęła odbudowywać swoją pozycję szachową – ale to już jest inna historia...

Źródło: Krzysztof Puszczewicz, "IX Olimpiada Szachowa – Dubrownik 1950", Wielka Księga Olimpiad Szachowych, Wydanie drugie 2026

Chcesz poznać pełną historię pierwszej powojennej Olimpiady Szachowej? Kup książkę w naszym sklepie i odkryj 338 stron szczegółowych analiz, partii z komentarzami i unikalnych zdjęć z epoki!

Tagi: IX Olimpiada Szachowa, Dubrownik 1950, pierwsza powojenna olimpiada szachowa, Jugosławia szachy, Najdorf Olimpiada, polska szachy 1950, bojkot olimpiady szachowej, zimna wojna szachy, Marszałek Tito szachy, Wolfgang Unzicker, Svetozar Gligorić, historia szachów